We wrześniu 2026 r. grupa robocza ds. emisji zapachów należąca do Clust-ER Greentech – klastra zajmującego się energią i zrównoważonym rozwojem w włoskim regionie Emilia-Romagna – opublikowała bezpłatny raport zatytułowany „Gestione delle molestie olfattive” (Zarządzanie uciążliwościami zapachowymi). W dokumencie tym przedstawiono fragmentaryczne przepisy europejskie i włoskie oraz wyjaśniono przejście od limitów emisji w kierunku kryteriów akceptowalności opartych na receptorach. Omówiono w nim również metody dynamiczne oparte na stosunku wartości szczytowej do średniej jako alternatywę dla stosowanego we Włoszech stałego współczynnika 2,3, a także określono wymagania dotyczące klasyfikacji i weryfikacji instrumentalnych systemów monitorowania zapachów (IOMS) zgodnie z normą UNI 11761. Ponadto informuje, że nowa grupa robocza UNI opracowuje normę dotyczącą nauki obywatelskiej w zakresie jakości powietrza.
Biała księga została zaprezentowana 16 września 2026 r. podczas targów RemTech Expo w Ferrarze, na wydarzeniu, w którym wzięło udział ponad 100 osób, i można ją bezpłatnie pobrać ze strony internetowej Clust-ER Greentech.Wśród autorów znaleźli się konsultanci, laboratoria, dostawcy technologii oraz instytucje badawcze, takie jak CNR-ISAC, Uniwersytet w Bolonii oraz Istituto Superiore di Sanità. Dla osób przeprowadzających oceny oddziaływania zapachów jedną z najciekawszych części mogą być rozdziały poświęcone modelowaniu. W białej księdze otwarcie kwestionuje się jedną z najczęściej stosowanych konwencji we włoskiej praktyce: pojedynczy współczynnik mnożnikowy, który przekształca średnie godzinowe z modelu w wartości szczytowe zapachu. Wskazuje ona również na alternatywne rozwiązania, na które krajowe agencje ds. środowiska zaczęły ostatnio powoływać się. Poniżej wyjaśniono, co proponują autorzy i dlaczego ma to znaczenie daleko poza granicami Włoch.
Autorzy opisują ten dokument jako praktyczny przewodnik po obowiązujących przepisach przeznaczony dla operatorów zakładów, organów regulacyjnych, konsultantów i laboratoriów, a nie jako substytut tych przepisów.
Jeśli chodzi o regulacje, w białej księdze zauważono, że nadal nie ma dyrektywy UE poświęconej zapachom. Temat ten jest poruszany pośrednio w dyrektywie w sprawie emisji przemysłowych, zmienionej dyrektywą (UE) 2024/1785, oraz w związanych z nią wnioskach dotyczących najlepszych dostępnych technik (BAT). We Włoszech wspólne ramy krajowe zapewniają obecnie art. 272-bis dekretu ustawodawczego nr 152/2006 oraz dekret dyrektorski Ministerstwa Środowiska nr 309 z dnia 28 czerwca 2023 r. Regiony mogą nadal stosować bardziej rygorystyczne wymagania. W dokumencie wymieniono obowiązujące instrumenty regionalne i podano, że regiony Abruzji i Umbrii dostosowały swoje przepisy do wytycznych krajowych w 2025 r.
Autorzy opisują, w jaki sposób regulacje przeszły od kontroli emisji u źródła do ochrony odbiorców. W ramach tego podejścia stężenia zapachów w domach, szkołach i miejscach publicznych szacuje się za pomocą modeli rozprzestrzeniania się i porównuje z kryteriami dopuszczalności. Są one zazwyczaj wyrażane jako 98. percentyl godzinowych stężeń szczytowych w ciągu roku, przy czym dla obszarów bardziej wrażliwych stosuje się bardziej rygorystyczne wartości. Ponieważ uciążliwość zapachowa ma charakter wysoce sporadyczny, wytyczne zalecają stosowanie trójwymiarowych, niestacjonarnych modeli lagrangowskich opartych na chmurach cząstek lub strumieniach powietrza zamiast prostszych podejść opartych na stanie ustalonym.
Główna kwestia metodologiczna dotyczy stosunku wartości szczytowej do średniej. Zapach jest odczuwany w trakcie jednego wdechu, podczas gdy modele dyspersji generują średnie z okresów trwających zazwyczaj godzinę. W praktyce włoskiej lukę tę wypełnia się poprzez pomnożenie modelowanej średniej godzinowej przez stały współczynnik 2,3. Biała księga zwraca uwagę na alternatywne metody dynamiczne, w szczególności metody transportu wariancji i mikromieszania, do których odnosi się dokument techniczny przyjęty przez Krajowy System Ochrony Środowiska (SNPA) na mocy uchwały nr 268/2025. W metodach tych stosunek ten zmienia się w zależności od czasu i położenia. Może on znacznie przekraczać wartość 2,3, gdy średnie stężenie zbliża się do zera, a wraz ze wzrostem średniej dąży do 1.
Ma to znaczenie, ponieważ zgodnie z dokumentem SNPA literatura sugeruje, że stały współczynnik prowadzi do niedoszacowania stężeń zapachów w polu bliskim, gdzie często znajdują się najbardziej narażone receptory. SNPA zachowuje jednak ostrożność. Nadal opisuje te metody jako obszar aktywnych badań o niewielkim zastosowaniu w praktyce, a nie jako ugruntowaną praktykę regulacyjną. Konieczne będą zatem dalsze prace i porównania między metodami, zanim będą one mogły zastąpić stały współczynnik w procesie wydawania zezwoleń.snpambiente
W białej księdze szczegółowo omówiono również metody IOMS. Zgodnie z włoską normą UNI 11761:2023 są one podzielone na trzy rodzaje pomiarów: obecność lub brak zapachu (typ A), klasa zapachu (typ B) oraz ilość zapachu skorelowana z olfaktometrią (typ C). Tylko typ C może służyć jako substytut stężenia wyrażonego wouE/m³. Norma określa również trzy poziomy weryfikacji, od wstępnej akceptacji po bieżące kontrole w terenie. Na poziomie europejskim grupa robocza 41 CEN/TC 264 przygotowuje dokument dotyczący walidacji, kalibracji i wydajności systemów IOMS, tak aby można je było wykorzystywać w monitoringu urzędowym.
W białej księdze podkreślono również znaczenie udziału obywateli. Autorzy informują, że w ramach organu technicznego UNI ds. jakości powietrza (GL 4) niedawno utworzono nową grupę roboczą, w której uczestniczy kilku członków klastra. Jej celem jest zaproponowanie normy dotyczącej nauki obywatelskiej w zakresie jakości powietrza, która zharmonizowałaby sposób gromadzenia, przechowywania, walidacji i oceny danych oraz przekazywania wyników.
W ostatniej sekcji dokonano przeglądu technik redukcji zanieczyszczeń. Obejmuje ona uznane najlepsze dostępne techniki (BAT), takie jak płuczkami mokre, adsorpcja na węglu aktywnym, utlenianie termiczne i biofiltracja, w tym wysokowydajna biofiltracja z wykorzystaniem mediów kompozytowych. Omówiono w niej również nowe rozwiązania, takie jak zaawansowane utlenianie, zamgławianie ozonem pod wysokim ciśnieniem, inokulanty mikrobiologiczne oraz wychwytywanie gazu wysypiskowego, podkreślając jednocześnie, że właściwy wybór zależy od konkretnego przypadku.
Pobierz ten dokument tutaj: https://greentech.clust-er.it/gestione-delle-molestie-olfattive-quadro-normativo-metodologie-di-misura-e-panoramica-sulle-tecniche-di-abbattimento/